Dünyada 2024 yılında düzenlenen seçimler

Birçok ülke 2024’ü seçimlerle geçirdi..

Dünya bu yıl ABD, Hindistan, Gürcistan, Venezuela, Tayvan, Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka, Finlandiya, Endonezya, Rusya, Meksika, Avusturya ve Japonya’daki seçimlere sahne oldu.

Birçok ülke de, tartışmalı seçim kampanyaları, hükümet kurma süreçleri, uzayan seçimler ve sonuçları tanımayan muhalefet partileriyle gündeme geldi.

AA, ABD başkanlık seçimleri başta olmak üzere yıla damgasını vuran seçimleri derledi.

ABD SEÇİMLERİNİN GALİBİ TRUMP OLDU

ABD başkanlık seçimlerinde, seçmenler, temel olarak destekledikleri partinin delegelerine oy veriyor. “Seçiciler Kurulu” ismi verilen bu sistemde her eyalete farklı yüklerle dağıtılmış toplam 538 delege belirleniyor.

Bu sayının yarıdan 1 fazlasına yani 270 delegeye ulaşan aday, lider olmaya hak kazanıyor.

Amerikalılar, 5 Kasım’da hem ülkeyi 4 yıl yönetecek yeni lider için Cumhuriyetçi Donald Trump ile Demokrat Kamala Harris ortasında tercih yaptı hem de maddelerin çıkarılmasında kilit rol oynayan ABD Kongresinin iki kanadı Senato ile Temsilciler Meclisinin yeni üyelerini belirledi.

Cumhuriyetçi Parti’nin adayı Trump, 60. başkanlık seçiminde 270 delegeyi aşarak ülkenin 47. başkanı olmaya hak kazandı.

Trump, 20 Ocak 2025’te yemin ederek misyona resmen başlayacak.

SEÇİM SÜRECİ FARKLI OLAYLARA SAHNE OLDU

ABD’de başkanlık seçimlerinin kampanya süreci çalkantılı geçti.

Beyaz Saray’a giden yolun birinci etabı olan ön seçim sürecinde Demokrat Parti’de mevcut ABD Başkanı Joe Biden, Cumhuriyetçi Parti’de ise Trump, partilerinin lider adayı olabilmek için gerekli delege sayısına rahat biçimde ulaştı.

Yaşı ve akıl sıhhatiyle ilgili tartışmaların büyümesi üzerine Biden, adaylıktan çekildiğini ve yerine Lider Yardımcısı Kamala Harris’i önerdiğini duyurdu.

Trump, 13 Temmuz’da Pensilvanya eyaletinin Butler bölgesindeki mitinginde, kürsüden destekçilerine hitap ettiği sırada silahlı hücuma uğradı. Trump’a yönelik suikast teşebbüsünde, mitinge katılan 1 kişi öldü, 2 kişi yaralandı.

Cumhuriyetçi Trump ayrıyeten, hem siyaset hem de iş dünyasındaki sansasyonel telaffuz ve hareketlerinin yanı sıra hakkında açılan davalarla da kampanya süreci boyunca gündemden düşmedi.

TRUMP’IN BAŞARILI

Bir devir ortanın akabinde Beyaz Saray’a tekrar gitmeye hak kazanan Trump, 2004’ten bu yana rakibine oy oranında üstünlük sağlayan birinci Cumhuriyetçi aday oldu.

Trump ayrıyeten, ABD seçim tarihinde kritik ehemmiyete sahip, farklı periyotlarda siyasi eğilimler ve seçmen demografisine bağlı değişiklik gösteren salıncak eyaletlerin hepsinde rakibine üstünlük sağlayarak bir seçimde tüm salıncak eyaletleri kazanan nadir siyasetçilerden biri olarak kayıtlara geçti.

Cumhuriyetçiler de hem Senato hem de Kongre’nin başka kanadı Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu sağlayarak kıymetli bir muvaffakiyete imza attı.

HİNDİSTAN’DA HAFTALAR SÜREN GENEL SEÇİMLER

Hindistan’da 19 Nisan’da başlayıp 1 Haziran’a kadar süren genel seçimler kapsamında 1 milyara yakın seçmenin yaklaşık 650 milyonu, federal parlamentonun alt kanadı Halk Meclisi (Lok Sabha) üyelerini belirlemek için oy kullandı.

Son seçimlerden galip çıkan Hindistan Başbakanı Narendra Modi, başında olduğu Bharatiya Janata Partisi (BJP) liderliğinde kurulan “Ulusal Demokratik İttifakı (NDA)” ile onlarca muhalefet partisinin “Hindistan Ulusal Kalkınma Kapsamlı İttifakı (INDIA)” ismi altında toplandığı geniş koalisyona karşı yarıştı.

Halk, birinci kademesi 19 Nisan’da başlayan seçimlerde 26 Nisan, 7, 13, 20, 25 Mayıs ve son olarak 1 Haziran’da oy kullandı.

4 Haziran’da açıklanan sonuçlara nazaran, seçimlerden galip çıkan, Modi’nin başında olduğu BJP liderliğinde kurulan NDA oldu.

Modi’nin partisi BJP 2019’daki genel seçimlerde 303 sandalyenin sahibi olurken bu seçimlerde sandalye sayısını 240’a düşürdü. Öte yandan, muhalefet ittifakı INDIA, anketlerdeki iddiaların çok üzerinde oy alarak Halk Meclisi kanadındaki 543 sandalyenin 231’ini elde etti.

GÜRCİSTAN’DA MUHALEFET SEÇİM SONUÇLARINI TANIMADI

Gürcistan’da halk, ülkenin, 1991’de bağımsızlığını kazanmasından bu yana 11. parlamentoyu seçmek için 26 Ekim’de sandık başına gitti. Merkezi Seçim Komitesine nazaran, kayıtlı 3 milyon 508 bin 294 seçmen, 150 milletvekilini belirlemek için oy kullandı.

Seçim sonucuna nazaran, yüzde 53,93 oy alan iktidardaki Gürcü Hayali Partisi yüzde 53,93 oyla birinci sırada yer aldı.

Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili ise seçime “Rus operasyonu” ile müdahale edildiğini tez ederek, seçim sonuçlarını kabul etmeyeceklerini belirtti. Zurabişvili, seçim sonuçları tanımayan muhalefet partileri ve halkı sonuçları protesto etmek üzere başşehir Tiflis’te toplanmaya çağırdı.

Göstericiler, hükümetten yeni parlamento seçimlerinin yapılmasını talep etti.

Avrupa Birliği (AB) üyesi kimi ülkeler Gürcistan’daki seçim sonuçlarını tanımayacaklarını açıklarken bu ülkelerden gönderilen heyetler, ülkedeki makamlarla seçimlere ait temaslarda bulundu.

Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze ise seçimi sonuçlarını kabul etmeyen muhalefetin günlerce devam eden protestosuna karşın yeni parlamentonun 25 Kasım’da toplanacağını bildirdi.

Ülke tarihinde birinci sefer cumhurbaşkanı 300 bireyden oluşan seçim kurulunca 14 Aralık’ta seçildi. Sonuca nazaran, Gürcistan Ulusal Futbol Ekibi formasını 1992-2002 yıllarında giyen ve 2016’dan beri milletvekilli olarak misyon yapan Mikheil Kavelaşvili, ülkenin 6. cumhurbaşkanı seçildi.

VENEZUELA’DA SEÇİM SONRASI PROTESTOLARDA 28 KİŞİ ÖLDÜ

Venezuela’da 28 Temmuz’daki devlet başkanı seçimini Nicolas Maduro, yüzde 51,20 oyla üçüncü sefer kazandı.

Muhalefet koalisyonu Birleşik Demokratik Platform (PUD) adayı Edmundo Gonzalez ve muhalif önder Maria Corina Machado ise seçim sonuçlarını reddetti.

Gonzalez, hakkında tutuklama kararı çıkarılmasının akabinde eşiyle 8 Eylül’de İspanya Hava Kuvvetlerine ilişkin uçakla Caracas’tan Madrid’e gitti.

Seçim sonucuna yönelik protestolarda 28 kişi ömrünü yitirirken, 1000’den fazla kişi yaralandı ve 2 bin 400’ü aşkın kişi gözaltına alındı.

Seçim sonrasındaki süreçle ilgili şeffaflığın sağlanması ve itidalli davranılması davetinde bulunan ABD ve birtakım AB ülkeleri, muhalefet adayı Gonzalez’i seçilmiş devlet başkanı olarak tanıdığını açıkladı.

ABD’li milyarder Elon Musk da X hesabından yaptığı “Maduro’nun büyük seçim sahtekarlığı” paylaşımıyla “seçimlere hile karıştırıldığını” öne sürdü. Bu paylaşıma reaksiyon gösteren Maduro, Musk’a karşı, “Kavga mı istiyorsun? Edelim o vakit. Elon Musk, ben hazırım.” tabirini kullandı.

Maduro, 10 Ocak 2025’te düzenlenecek merasimle yemin ederek göreve başlayacak.

TAYVAN’IN YENİ LİDERİ LAI’NİN KONUŞMASI ÇİN’İN REAKSİYONUNU ÇEKTİ

Çin ile egemenlik ihtilafı içindeki Tayvan’da halk, başkanlık ve parlamento seçimleri için ocak ayında sandık başına gitti. Seçimler öncesinde Çin’e ilişkin yüksek irtifa balonlarının Tayvan etrafındaki faaliyetinin arttığı görüldü.

Seçimler, iktidardaki Demokratik İlerici Partinin (DPP) adayı, misyondaki Lider Yardımcısı Lai Ching-te’nin zaferiyle sonuçlandı. Öte yandan başkanlık seçimleri ile yapılan parlamento seçimlerinde hiçbir parti Meclis’te çoğunluğu sağlayacak sayıda sandalye kazanamadı.

Başkanlık sisteminin uygulandığı Tayvan’da Lai’nin hükümet kurabilmek için Meclis çoğunluğuna muhtaçlığı olmasa da yasa çıkarabilmesi için salt çoğunluk olan 57 milletvekilinin takviyesini alması, bunun için de muhalefet partileriyle uzlaşması gerekiyor.

Başkan olarak yaptığı birinci konuşmada, Tayvan Boğazı’nın iki yakasındaki statükoyu müdafaa kelamı verirken Çin’e, Tayvan’ı askeri olarak tehdit etmeye son verme davetinde bulunan Lai, “Anayasaya nazaran Çin Cumhuriyeti’nin (Tayvan) egemenliği bütün olarak halka aittir. Çin Cumhuriyeti ve Çin Halk Cumhuriyeti birbirinin boyunduruğunda değildir.” diye konuştu.

Pekin idaresi, konuşmadan 4 gün sonra, Ada ve etrafını kuşatan kapsamlı askeri tatbikata başladı.

PAKİSTAN’DA SEÇİMLER GÜÇ KAİDELER ALTINDA YAPILDI

Pakistan’da 128 milyonu aşkın seçmen, ülkede 5 yıl yasama misyonunu yürütecek Pakistan Ulusal Meclisi (NA) ve eyalet meclislerinin seçimi için 8 Şubat’ta oy kullandı.

Son haftalarda ülkenin Belucistan ile Hayber Pahtunhva eyaletlerinde yaşanan şiddet olaylarında en az 36 kişi öldü. Ekseriyetle seçim vazifelileri ile milletvekillerinin amaç alındığı bu akınlar, seçimlerin inançlı bir atmosferde geçip geçmeyeceğine dair soru işaretlerine yol açtı.

Seçim Kurulunun paylaştığı verilere göre, seçimleri, eski Başbakan İmran Han’ın partisi Pakistan Adalet Hareketi (PTI) dayanaklı bağımsız milletvekilleri birinci, eski Başbakan Navaz Şerif’in liderliğini yaptığı Pakistan Müslüman Ligi-Navaz (PML-N) ise ikinci sırada tamamladı.

Öte yandan, seçimlerden birinci parti olarak çıksa da PTI, çok sayıda seçim bölgesinde oyların çalındığını ve rakip partilerin adaylarına kaydırıldığını argüman etti.

PML-N’nin adayı Şahbaz Şerif, 3 Mart’ta Ulusal Mecliste 201 oy alarak ikinci kere Başbakan seçilirken, Pakistan Halk Partisi (PPP) ile PML-N ortak adayı Asıf Ali Zerdari de tekrar Cumhurbaşkanı seçildi.

BANGLADEŞ’TE MUHALEFETİN SEÇİM BOYKOTLARININ GÖLGESİNDE SANDIĞA GİDİLDİ

Bangladeş’te ana muhalefetteki Bangladeş Milliyetçi Partisi (BNP) ocak ayındaki seçimlerden yaklaşık 2 ay evvel Başbakan Pir Hasina Vecid hükümeti yerine süreksiz ve “tarafsız” bir hükümetin kurulmasını talep ederek protestoya başladı.

Seçim protestoları nedeniyle gerginliklerin sürdüğü periyotta yapılan 12’nci genel seçimlerde, Başbakan Hasina liderliğindeki iktidar partisi Avami Birliği, meclisteki 298 koltuktan 222’sini kazandı.

Hasina’nın yemin ederek misyona başlamasından yaklaşık 6 ay sonra, hükümetin kamuda kontenjan kararı nedeniyle ülke genelinde protestolar başladı. Şovlar sırasında şiddet olaylarında yüzlerce kişi hayatını kaybederken, binlerce kişi de gözaltına alındı.

Şiddet olayları artarak sürerken Başbakan Hasina, 5 Ağustos’ta resmi konutundan ayrılarak askeri helikopterle Hindistan’a gitti. Hasina’nın istifasının açıklanmasının akabinde Nobel ödüllü Muhammed Yunus, geçici hükümet başkanı olarak yemin edip misyona başladı.